De vijf regels van het grotduiken

Elke grotduiker kent ze, en bijna elk dodelijk ongeval in een grot is terug te voeren op het breken van er minstens één. Training, lijn, gas, diepte, licht. Vijf regels, in die volgorde. Ze zijn niet bedacht aan een bureau. Ze zijn afgeleid van de doden.

Ik duik grotten en ondergelopen mijnen met een rebreather. Dit is hoe ik de vijf regels heb geleerd, waar ze vandaan komen, en waar de moderne technische duikopleiding ze strenger of anders invult dan de oorspronkelijke lijst.

Waar de regels vandaan komen

In 1979 publiceerde Sheck Exley Basic Cave Diving: A Blueprint for Survival. Geen leerboek maar een ongevalsanalyse: hoofdstuk voor hoofdstuk beschrijft hij een ongeval en wat eruit te leren valt. Exley zag dat de doden in drie groepen vielen. Geen doorlopende lijn naar open water. Niet twee derde van het gas bewaard voor de uitweg. Te diep.

In 1984 kwamen er twee bij, omdat de analyse bleef laten zien dat ze meespeelden: gebrek aan grottraining en onvoldoende licht. Zo ontstond de lijst die nu bij elke opleiding wordt onderwezen, meestal in deze volgorde: training, lijn, gas, diepte, licht.

De getallen erachter zijn niet oud. Een studie van DAN over dertig jaar Amerikaanse grotongevallen, van 1985 tot 2015, telde 161 doden. Van hen waren er 87 niet opgeleid voor grotduiken, meer dan de helft. De meest voorkomende doodsoorzaak: verdrinking nadat het gas op was, meestal nadat de duiker de weg kwijtraakte in opgewerveld slib. Het aantal doden per jaar daalde in die dertig jaar van acht naar minder dan drie. De regels werken.

Regel 1: training

De eerste regel is er niet voor niets de eerste. Wie geen grottraining heeft, kent de andere vier niet, of kent ze alleen als tekst. Training is waar de regels van kennis naar reflex gaan.

Een goede grotopleiding is opgebouwd in trappen, en elke trap heeft harde grenzen. Het eerste niveau komt pas na een technische basisopleiding en een flinke stapel duiken buiten de cursus, en beperkt je daarna tot dertig meter, zonder sprongen of doorsteken tussen lijnen, met een gasplanning die conservatiever is dan de klassieke derdenregel. Het tweede niveau komt na tientallen duiken op het eerste, en daar komen de sprongen, de stages en de langere penetraties bij. Grotduiken op een rebreather komt daar weer bovenop, met één regel die alles samenvat: je hebt altijd genoeg bailoutgas bij je om vanaf het verste punt de grot uit te komen.

Wat elke serieuze opleiding aan de eerste regel toevoegt, is de kanttekening dat een brevet geen bewijs van vaardigheid is. Een certificaat is een vergunning om te leren. Een ongeval binnen de limieten van je brevet, maar buiten je eigen comfort, is nog steeds een ongeval.

Regel 2: een doorlopende lijn naar open water

In een grot is zicht geen gegeven. Eén vinslag in het slib en je ziet je eigen hand niet meer. De lijn is dan het enige dat je naar buiten brengt, en daarom moet hij doorlopen, zonder onderbreking, van waar je bent tot in open water.

Het lijnprotocol begint buiten de grot. De primaire vastzetting krijgt twee slagen om een object dat direct toegang heeft tot open water. De tweede vastzetting volgt zodra je onder de overhead bent. Bij het leggen ga je uit van het slechtste geval: je moet die lijn kunnen volgen in nul zicht, terwijl je gas deelt met je buddy. Dus geen lijn door spleten waar een hand niet doorheen past, en geen lijn strak over een rand waar hij afsnijdt.

Op de vaste lijnen dieper in het systeem komt het aan op markeren. Elke duiker plaatst zijn eigen markering bij elke sprong: een cookie als niet-directionele markering, een pijl of een rechthoekige exitmarkering waar de richting ertoe doet. Ze hebben één doel: dat je op de terugweg bij elke splitsing zonder nadenken weet welke kant naar buiten gaat.

En één regel die voor de hele lijn geldt: het team dat naar buiten gaat, heeft voorrang. Altijd.

Regel 3: gas

De klassieke regel is die van de derden. Een derde voor de heenweg, een derde voor de terugweg, een derde als reserve. De eerste in het team die zijn derde bereikt, keert het hele team.

De technische duikwereld heeft daar een tweede begrip aan toegevoegd dat de derdenregel niet dekt: minimum gas. Dat is de hoeveelheid gas die je nodig hebt om vanaf het diepste of verste punt naar de oppervlakte te komen, terwijl je gas deelt met een duiker zonder gas. Die hoeveelheid staat los van je derden. Hij is de bodem waar je nooit onder komt.

Het derde stuk is de keuze van het gas zelf. In plaats van voor elke duik een ander mengsel te rekenen, werken veel teams met een vaste reeks standaardgassen: 32 procent nitrox, dan trimix 30/30, 21/35, 18/45, 15/55. Ze zijn zo gekozen dat de zuurstofdruk tijdens het werkende deel van de duik rond 1,2 tot 1,3 bar blijft en de narcotische diepte nooit boven de dertig meter komt. Het voordeel is meer dan gemak: als iedereen in het team hetzelfde gas duikt, is gas delen rekenkundig triviaal en is een verkeerde fles aan de verkeerde regulator geen dodelijke vergissing meer.

Op de rebreather verandert de rekensom, niet het principe. Diluent is een standaardgas. Bailout is de open-circuitplanning van vroeger, op de plek waar je hem het hardst nodig hebt: op het verste punt, bij een toestel dat het opgeeft.

Regel 4: diepte

Exley noemde diepte als derde oorzaak, en in de statistiek van opgeleide grotduikers staat hij zelfs bovenaan. De scherpere lezing, die je in elke moderne ongevalsanalyse terugvindt: diepte zelf is niet het probleem, het duiken van lucht op diepte is dat. Bijna alle diepe grotongevallen zijn ongevallen met lucht. Er zijn er opvallend weinig met verstandige heliummengsels.

Daarom ligt de grens niet bij een diepte, maar bij twee getallen die van het gas afhangen: een narcotische diepte van maximaal dertig meter en een zuurstofdruk van maximaal 1,4 bar. Rond zesendertig meter begint de narcose op lucht overtuigend te praten, en de enige betrouwbare oplossing is nooit boven de dertig meter narcotische diepte te komen. Helium is geen luxe, het is de manier om regel vier na te leven.

De grotcursussen zelf gaan doorgaans niet dieper dan dertig meter. Niet omdat grotten daar ophouden, maar omdat de vaardigheden die je erboven leert eerst moeten zitten.

Regel 5: licht

De regel zegt: minimaal drie lampen. Eén primaire, twee reserve. In een goede configuratie liggen ze vast: de primaire lamp met oplaadbare accu en Goodman-handgreep, de twee reservelampen op alkalinebatterijen, niet oplaadbaar, met een draaischakelaar, opgeborgen op de D-ringen op de borst. Alkaline omdat een reservelamp maanden ongebruikt hangt en dan nog moet werken.

Licht is meer dan zien. Het is communicatie. Een lamp die rustig vooruit beweegt, zegt zonder woorden dat het goed gaat met de duiker erachter. Een lamp die stilvalt of plots zwaait, zegt het tegendeel. Dat is passieve communicatie, en het is de reden dat je in een team niet steeds achterom hoeft te kijken.

Valt de primaire lamp uit, dan is de plek in het team vastgelegd: bij drie duikers in het midden, bij twee vooraan. En wie de andere vier regels heeft gevolgd, komt ook bij een volledig verlies van licht naar buiten. De lijn ligt er, het gas is er. Je gaat langzaam.

Wat er bij de vijf komt

De vijf regels zijn een minimum, en dat zegt de ongevalsanalyse zelf ook. Op zichzelf wekt de lijst de illusie van een goed afgebakend risico. Er horen minstens drie zaken bij: je eigen comfortniveau, gassen die buiten hun bereik worden geduikt, en verkeerd of onvoldoende materiaal.

En daarboven staat het team. Het buddysysteem uit de recreatieve duiksport is al in 1995 afgekeurd als onvoldoende voor technisch duiken. Wat ervoor in de plaats komt, is een team van duikers die elk zelfstandig kunnen, en juist daarom samen meer kunnen. Een vuistregel die ik zelf vaak gebruik: train zo dat je een kwart van je aandacht kwijt kunt aan het bewaken van de situatie, en drie kwart overhoudt voor waar je voor kwam. Als de vijf regels een reflex zijn, is dat kwart genoeg.

De regels op een rebreather

Eén ding tot slot, omdat ik zelf op een rebreather duik. Exley’s analyse komt uit een tijd zonder rebreathers en zonder scooters. Een rebreatherduiker heeft daarom een solide set open-circuitvaardigheden nodig, plus genoeg gas om het te overleven als het toestel het opgeeft.

De vijf regels veranderen daar niet door. De gasregel wordt een bailoutregel, en de trainingsregel wordt strenger. De lijn, de diepte en het licht blijven precies wat ze waren.

Wie de regels wil zien in de praktijk: op DiveJunk laat ik zien hoe ik mijn eigen toestel opbouw, test en onderhoud. En wie ze wil leren op de Halcyon Symbios, kan bij mij terecht voor een cursus.